هوش چیست؟
هوش یکی از جذاب ترین و جالب توجه ترین فرآیندهای روانی است که جلوه های آن در موجودات مختلف به میزان متفاوت مشاهده می شود.
از نظر گاردنر ، هوش به معنی دقیق کلمه ، توانایی پاسخ موفقیت آمیز به موقعیت های جدید و ظرفیت فرد برای یادگیری از تجربیات گذشته تلقی می شود.
صاحب نظران تعاریف گوناگونی از هوش ارائه داده اند، اما عناصری از هوش وجود دارد که مورد توافق اکثر پژوهشگران است ، این عناصر عبارت اند از :
1.توانایی پرداختن به امور انتزاعی
2.توانایی حل کردن مسائل
3.توانایی یادگیری
5 عامل موثر بر هوش
متغیرهای زیست شناختی
هر فرد علاوه بر محیط اجتماعی ، یک محیط زیست شناختی نیز دارد ، محیطی که با رحم مادر شروع می شود و در طول زندگی ادامه پیدا می کند.بسیاری از این عوامل می توانند بر رشد ذهنی فرد اثر کنند: مانند تغذیه نامناسب ، قرار گرفتن در معرض مواد سمی و محرک های تنش زای پیش از تولد و پیرامون تولد
محیط خانواده
بدون تردید رشد مناسب کودک نیازمند حداقل سطح مشخصی از مراقبت های مسئولانه است.محیط های به شدت محروم همراه با بی توجهی ، آثار منفی بر بسیاری از جنبه های رشد دارد.
انگیزه های محیطی
برای اینکه قوای ذهنی کودک به نحو احسن رشد کند احتیاج به محرک های طبیعی دارد و هر قدر شرایط محیطی از نظر ایجاد محرک مناسب تر باشد قوای ذهنی کودک رشد بیشتری خواهد داشت.
روابط عاطفی
اگر کودک از نظر عاطفی از طرف والدین و اطزافیان حمایت شود، از نظر شخصیت و سازگاری اجتماعی رشد خواهد کرد.
متغیرهای اجتماعی
محیط فرهنگی ، اینکه مردم چکونه زندگی می کنند ، چه ارزش هایی در زندگی دارند ، چه کاری انجام می دهند و … تاثیرات مهمی بر هوش افراد دارد.
هوش چندگانه از نظر هوارد گاردنر
نظریه هوش های چندگانه نخستین بار توسط هوارد گاردنر در سال 1983 در کتاب قاب های ذهنی مطرح شد. به عقیده او همه انسان ها دارای انواع مختلفی از هوش هستند.او در کتاب خود هشت نوع مختلف هوش را معرفی نموده و احتمال داده است که نوع نهمی نیز به عنوان “هوش هستی گرا” وجود داشته باشد. طبق نظریه گاردنر برای به دست آوردن تمام قابلیت ها و استعدادهای یک فرد نباید تنها به بررسی ضریب هوشی پرداخت بلکه انواع هوش های دیگر او را نیز باید در نظر گرفت.
انواع هوش هوارد گاردنر
هوش دیداری فضایی
این هوش شامل توانایی حل مساله از طریق دست کاری و ایجاد تصاویر ذهنی و اندیشیدن از راه تجسم دیداری است. کسانی که هوش تصویری فضایی بالایی دارند در تجسم چیزها قوی هستند.این افراد معموا جهت یابی خوبی دارند و با نقشه ها ، نمودارها ، عکس ها و تصاویر ویدئویی مشکلی ندارند.ویژگی های هوش تصویری فضایی عبارتند از :
لذت بردن از خواندن و نوشتن
مهارت درست کردن پازل
مهارت در تفسیر عکس ، گراف و نمودار
لذت بردن از رسم ، نقاشی و هنرهای تجسمی
تشخیص راحت الگوها
افرادی که از این هوش برخوردارند در انتخاب های شغل های معماری ، عکاسی ، مهندسی و هنرمند شدن موفق خواهند بود.
هوش کلامی زبانی
هوش کلامی زبانی یعنی توانایی استغده از کلمات و زبان.این یاد گیرنده ها مهارت های شنیداری تکامل یافته ای دارند و معمولا سخنوران برجسته ای هستند.آنها به جای تصویر ، با کلمات فکر می کنند.
مهارت های آنها شامل موارد زیر می شود:
گوش دادن ، حرف زدن ، قصه گویی ، توضی دادن ، تدریس ، استفاده از طنز ، درک قالب و معنی کلمات ، یاد آوری اطلاعات ، قانع کردن دیگران به پذیرفتن نقطه نظر آنها ، تحلیل کاربرد زبان.
شغل های مناسب برای این افراد عبارت است از :
شاعر شدن ، روزنامه نگار ، نویسنده ، معلم ، وکیل ، سیاستمدار و مترجم
هوش منطقی ریاضی
هوش منطقی – ریاضی یعنی توانایی استفاده از استدلال ، منطق و اعداد. این یادگیرنده ها بصورت مفهومی با استفاده از الگوهای عددی و منطقی فکر می کنند و از این طریق بین اطلاعات مختلف رابطه برقرار می کنند.آن ها همواره در مورد دنیای اطرافشان کنجکاوند ، سوال های زیادی می پرسند و دوست دارند آزمایش کنند.
مهارت های آنها شامل موارد زیر می شود:
مسئله حل کردن ، تقسیم بندی و طبقه بندی اطلاعات ، کار کردن با مفاهیم انتزاعی ، بکار بردن زنجیره های طولانی از استدلال ها برای پیشرفت ، انجام آزمایش های کنترل شده ، سوال و کنجکاوی در پدیده ای طبیعی ، انجام محاسبات پیچیده ی ریاضی ، کار کردن با شکل های هندسی.
رشته های شغلی مناسب برای این افراد عبارتند از :
دانشمند ، مهندس ، برنامه نویس کاکپیوتر ، پژوهشگر ، حسابدار ، ریاضی دان.
هوش بدنی جنبشی
این هوش شامل توانایی استفاده ماهرانه از حرکات بدنی و کار کردن با اشیاء است.افرادی که هوش بدنی جسمانی بالایی دارند ، درک خوبی از حس تعادل و هماهنگی دست و چشم دارند.آنها از طریق تعامل با فضای اطرافشان قادر به یاد آوری اطلاعات هستند.
مهارت های آن ها شامل موارد زیر می شود : رقص ، هماهنگی بدنی ، ورزش ، استفاده از زبان بدن ، صنایع دستی ، هنر پیشگی ، تقلید حرکات ، استفاده از دست هایشان برای ساختن یا خلق کردن و ابراز احساسات از طریق بدن
شغل های مورد علاقه های آن ها عبارتند از :
ورزشکار ، مربی تربیت بدنی ، رقصنده ، هنرپیشه ، آتش نشان ، صنعتگی .
هوش درون فردی
هوش درون فردی شامل توانایی شخص برای درک انگیزه ها و احساسات دیگران و در نتیجه برقراری ارتباط موثر با آنان است.این یادگیرنده ها سعی می کنند چیزها را از نقطه نظر آدم های دیگر ببینند تا بفهمند آنها چگونه می اندیشند و احسا س می کنند.آنها معمولا توانایی خارق العاده ای در درک احساسات ، مقاصد و انگیزه ها دارند. آن ها سازمان دهنده های خیلی خوبی هستند.آن ها معمولا سعی می کنند که در گروه آرامش را برقرار کنند و همکاری را تشویق کنند. آن ها از مهارت های کلامی مانند حرف زدن و هم مهارت های غیر کلامی مانند تماس چشمی ، زبان بدن استغاده می کنند تا کانال های ارتباطی با دیگران برقرار کنند.
مهارت های آنها شامل موارد زیر می شود:
دیدن مسائل از نقطه نظر دیگران ، گوش دادن ، همدلی ، درک خلق و احساسات دیگران ، مشورت ، همکاری با گروه ، توجه به خلق و خو ، انگیزه ها و نیت های مردم ، رابطه برقرار کردن چه از طریق کلامی و چه غیر کلامی ، اعتماد سازی ، حل و فصل آرام درگیری ها و برقراری روابط مثبت با دیگر مردم
هوش برون فردی
این هوش یعنی توانایی درک خود و آگاه بودن از حالات درونی خود.این یادگیرنده ها سعی می کنند احساسات درونی ، رویاها ، روابط با دیگران و نقاط ضعف . قوت خود را درک کنند.
مهارت های آنان شامل موارد زیر می شود:
تشخیص نقاط ضعف و قوت خود ، درک و بررسی خود ، آگاهی از احساسات درونی ، تمایلات و رویاها ، ارزیابی الکوهای فکری خود ، با خود استدلال و فکر کردن، درک نقش خود در روابط دیگران
مسیرهای شغلی ممکن برای این افراد:
پژوهشگر ، نظریه پرداز ، فیلسوف
هوش طبیعت گرا
افرادی که هوش طبیعت گرای بالایی دارند به رفتار انسان ها ، خلق و خو ها ، رفتارها ، محل زندگی جانداران علاقه بسیاری دارند.این افراد دقت و حساسیت قوی به دنیای بیرون خود دارند و از موضاعات و نمایش هایی که در رابطه با طبیعت و حیوانات است لذت می برند و تمایل بسیار زیادی به زیست شناسی ، جانور شناسی ، گیاه شناسی و زمین شناسی و … دارند.
هوش موسیقایی (ریتمیک)
این نوع هوش یعنی توانایی تولید و درک موسیقی. این یادگیرنده ها متمایل به موسیقی با استفاده از صداها ، ریتم ها و الگوهای موسیقی فکر می کنند.آنها بلافاصله چه با تعریف و چه با انتقاد به موسیقی عکس العمل نشان می دهند.خیلی از این یادگیرنده ها بسیار به صداهای محیطی مانند صدای زنگ ، صدای جیرجیرک و چکه کردن آب حساس هستند. از آنجا که مولفه های شنیداری بسیار قوی در ارتباط با این هوش وجود دارد افراد در این هوش می توانند مطالب و موضوعات را با زمزمه ، موسیقی ، ترانه ، سرود ، نمایش و ضرب آهنگ فراگیرند.
مهارت های افراد که از هوش موسیقایی برخوردارند شامل موارد زیر می شود:
آواز خواندن ، سوت زدن ، نواختن آلات موسیقی ، تشخیص الگوهای آهنگین ، آهنگ سازی ، به یاد آوردن ملودی ها ، درک ساختار و ریتم موسیقی.
موسیقی دانان ، آهنگسازان ، مهندسان و خوانندگان از سطح بالای هوش موسیقایی برخوردارند.
نظریه گاردنر الزاما به هشت نوع هوش یا هشت توانایی محدود نمی شود.او معتقد است که احتمالا بیش از هشت نوع هوش وجود دارد.
تعریف هوش موسیقایی
هوش موسیقایی یکی از هوش های چندگانه است که از دوران اولیه زندگی با ما همراه است و یادگیری را برای ما جذاب تر می کند.امروزه در روش ها و الگوهای آموزشی نوین به کار میرود.
موسیقی باعث تلطیف عواطف می شود و یکنواختی زندگی را ببه هم می زند و هیجانات ناشی از زندگی روزمره را از بین می برد با گوش دادن به موسیقی ، احساس شادابی و نشاط می کنیم و عمیق تر فکر می کنیم و اراده ی ما در امور تقویت خواهد شد.
تعلیم موسیقی به افراد می تواند به تقویت و افزایش هوش آن ها کمک کند و طبق پژوهش های انجام شده گوش دادن به موسیقی می تواند موقتا توانایی های نظیر خلاقیت ، عملکرد شناختی ، توانایی های استدلال فضایی و توانایی حل مساله را افزایش دهد.
جایگاه هوش موسیقایی ریتمی در مغز ، کورتکس شنوایی راست ، سیستم لیمبیک است. هوش موسیقایی توانایی در آهنگ سازی و درک الگوهای موسیقی ، مهارت در اجرا و لذت بردن از موسیقی است.
هوش موسیقایی توانایی بالقوه برای تفکر صوتی و درک موسیقی ، توانایی فهمیدن ، درک اشکال و ایده های موسیقی ، ایجاد عملکرد موسیقی ، ایجاد عملکرد ذهنی و چگونگی ساخت و اجرای آن آهنگ سازی هست.این هوش بسیار سریع تر از هوش های دیگر ظهور می کند. در دوران نوزادی ک.دکان همان طور که قان و قون می کنند ، آواز می خوانند ، می توانند اصوات دیگران را تقلید کنند و یا صداهایی را تولید کنند که در واقع هوش موسیقایی آن ها هست که ظهور کرده است.
بنابراین می توانیم بگوییم که برای نسان دادن توانایی ها و استعداد های جوانان از طریق هوش موسیقایی باید آموزش را از ابتدای دوران کودکی آغاز کرد.
ویژگی های افراد با هوش موسیقایی
به نظر گاردنر کسانی که دارای هوش موسیقایی بالایی هستند ، بیش از سایرین توانایی تشخیص صداها و اوزان آهنگین را دارند. افرادی که دارای هوش موسیقایی هستند قادرند از طریق موسیقی هیجانات خود را بیان کرده و فکر کنند.آن ها معمولا با یک یا دو بار شنیدن موسیقی قادر خواهند بود بدون اشتباه آن را بخوانند و آهنگ بسیاری از آواز ها را نی شناسند. آن ها معتقدند که زندگی بدون موسیقی ، بی روح و یکنواخت است.
شخصیت های برجسته ای چون بتهوون ، موتسارت و دیگر چهره های بارز موسیقی جهان از جمله افرادی هستند که از هوش موسیقایی بسیار بالایی برخوردارند.این افراد نه تنها قادر به درک و تشخیص آهنگ ها و صداها بوده اند، بلکه قابلیت بالایی هم در تولید موسیقی و آهنگسازی داشته اند.ذهن این افراد بیشتر از هر چیز با موسیقی هماهنگ شده است و کسانی هستند که قدرت شنوایی بالایی دارند و مطالب را به صورت آهنگین به ذهعن می سپارند.برای یاد آوری مطالب و کلمات به لحن و وزن آهنگین آن ها بطور ناخود آگاه در ذهن خود رجوع می کنند.از ویژگی های این افراد می توان به موارد زیر اشاره کرد:
به دنبال کشف الگوها در محیط اطراف خود هستند.به سادگی کلمات ، تلفظ . لهجه ی زبان های خارجی را به خاطر می سپارند. ریتم و ضرب آهنگ را به خوبی تشخیص می دهند. به سادگی می توانند آهنگ ها و سرودها را به خاطر بسپارند و صداهای مختلف را در بین انبوه صداها تشخیص می دهند.
تفکر در افرادی که دارای هوش موسیقایی بالایی هستند نیز آهنگین و مبتنی بر الگوها و به اصطلاح اهالی موسیقی بر پایه میزان هاست.
